Қазақстанның әртүрлі өңірлерінде қойларды өндіру циклдарының оңтайлы мерзімдері туралы біздің тұрақты сарапшымыздың кеңесін ұсынамыз. Мұнда, атап айтқанда, асылдандыру, тұқым көбейту, жүн қырқылу, қойлардың сатылуы, қозыларды өсіру, отарды қайтадан сұрыптау және ет өндірудің уақыты туралы айтылады.

Өнімділік климатқа тікелей байланысты

Шаруа қожалықтарында қажетті шараларды (үй-жайларды салу, дайындау және қажетті азықтарды дайындау) жасау кезінде қой шаруашылығын табысты дамыту үшін қойлар мен аналықтардың көбеюі мен қозыларының өсуіне үшін көктемгі жайылымды жақсартуға және құнарландыруға әрекет етіп, кезеңнен ерте көшкен ыңғайлырақ.


Қой өсірудің дәстүрлі және тұрақты күндері, еліміздің түрлі аймақтарының климаттық ерекшеліктерін ескере отырып орын алады, мысалы, көп жағдайда қазан-қараша айларында, одан кейін наурыздың үшінші онкүндігінде, кейде сәуір айында не мамыр айында болып тұрады.

Қыс мезгілінде көбеюге ыңғайлы аналықтарға -  тамыз, қыркүйек және қазан айының басында ерте будандастырылғандары кіреді. Мұндай аналықтардың қозылауы қаңтар-ақпан айларында жүзеге асырылады. Осы кезеңнің тиімділігін айтар болсақ, көктемгі жайылымдарда шөпті ертерек пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз етуімен қатар, көктемнің соңы мен жаздың басында көкөністерді жинауға зор мүмкіндік береді. Жұқа жүнді қой шаруашылығында шілде айында 5-6 айлық қойлардың жүнін қырқуды ұйымдастыруға көмектеседі, ол болса, 1,2 кг полярлы жүнді өндіретін мүмкіндік береді.

Қозылау мен жүн қырқудың нақты уақыты жайында

Аналықтардың қозылауының кеңес берілетін мерзімін қарастыруды ұсынамыз.
Оңтүстік және оңтүстік-шығыс - қыста 20%, ерте көктемде - 30%, көктемде - 50%; орталық аймақ - 50% - сәуір, ал азықпен қоса 60-65% - наурыз-сәуір айларының үшінші онкүндігінде. Батыс Қазақстан облысы - 10-15 сәуір аралығында 10-15 мамыр аралығында; Ақтөбе облысы - көктемгі-қысқы мезгіл аралықтарында, аналықтардың төлдеуі 1 қараша - 20 желтоқсан және тамыз - қыркүйек айларында жүзеге асады. Атырау облысы - ерте көктем мен көктем кездерінде аналықтардың төлдеу уақыты - 10-15 қазан мен 25 қазаннан 1 қарашаға дейін.


Қостанай облысында - қыс және көктем аралығындағы аналықтардың төлдеу уақыты - 10 тамыздан бастап 1 қазанға дейін және сәйкесінше 1 қарашадан 20 желтоқсанға дейін; Павлодар облысында қыс мезгілі жұқа жүнді қойлар үшін төлдеу болып табылады, ал етті және майлы қойлар үшін көктемгі мезгіл, асыл тұқымдандыру 1 қыркүйектен кешіктірмей басталып, қараша айының басына дейін жалғасады. Дәстүрлі кезеңмен салыстырғанда, қыстық қозылау кезіндегі тұқым көбейту процесі 15-20%-ға арттыру жоспары бекітілді; 3-9 жыл аралығында зерттеліп, әлі де жалғасып жатқан зерттеу нәтижелері бойынша аналықтардың егіздерді туу көрсеткіші ақпан айында - 26-43,7% -ды құрады, наурызда 37,4% -45,5%, сәуірде - 7,6% -26%.


Барлық тұқым түріндегі және барша өнімділік бағытындағы қойларды қырқу көктемде жүзеге асырылады, бұйра және қатты бұйра жүнді типтері - күзде екінші рет, ал олардың қозыларын - жаздың ортасында және аяғында, бірақ тамыз айынан кешіктірмей қырқиды.

Жұқа қылқан жүнді қойларды қырқу мерзімдері: оңтүстік-шығыста - маусым айының үшінші онкүндігінде, Қостанай облысында - маусым айында, Ақмола облысы - мамырдың аяғы мен маусым айының басы кезінде орындалады.
Республиканың оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігіндегі біртекті емес жүнді қойларды қырқу - мамыр айының үшінші онкүндігінде-маусымның басында, Қарағанды облысында - оңтүстік субаймақта - мамырдың екінші онкүндігінде, ал қалған бөліктерде - мамырдың үшінші онкүндігінің соңында және маусым айының басында жүргізіледі.
Күзгі жүн қырқуды қыркүйектің бірінші жартысында аяқтаған дұрыс деп ұсынылады. Қалың және ұйысқан жүнді қойларды екінші рет қайта қырқуға кеңес берілмейді.

Бордақыланғаннан кейінгі қалпына келтіру

Қой шаруашылығындағы негізгі өндірістік цикл - бұл аналықтар мен қозыларды бөлу, қойлардың ет контингентін шығару және мал шаруашылығын қайта ұйымдастыру болып табылады.


4-4,5 айлық кезінен бастап қозыларды аналықтардан жырақтатады, ал әлсіз және артта қалған қозылар үшін ему кезеңі 2-3 аптаға ұзартылады.

Отар қойларын тексеруден өткізу және қайта сұрыптау, қозыларды бөліп болғаннан кейін жүргізіледі. Қайта көбеюге жарамсыз аналықтар жекелеген өзге отарда біріктіріледі де, бордақылаудан өткізілуге жіберіледі. Биыл туылған жас малдан ет өнімін алу дайындау сонымен қатар оларды 4-4,5 айлық кезінен аналықтардан алыстатқаннан кейін азайған салматарына байланысты, олар да азықтандыру және бордақылау негізінде жүргізіледі.

Берик АРЫНГАЗИЕВ,
ауылшаруашылығы саласының сарапшысы

0 пікір

    Пікір қалдыру үшін, тіркелу қажет

    Ұсынатынымыз